مال ربا نخورید 

         دهمین آیه ای که با خطاب شریف  « یَا أیُّهَا الَْذِینَ آمَنُوا »  در قرآن کریم وجود دارد در سوره ی مبارکه ی بقره 2 آیه ی 278 می باشد .  

 « یَا أیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُو اللهَ وَ ذَرُوا مَا بَقِیَ مَنْ الرِّبَوآ إنْ کُنْتُمْ مُؤمِنینَ »

ترجمه : « ای کسانی که ایمان آورده اید ! از ( مخالفت فرمان ) خدا بپرهیزید ، و آنچه از ( مطالبات ) ربا باقی مانده ، رها کنید ؛ اگر ایمان دارید .‌ »

  •  روش قرآن در مبارزه با انحرافات ریشه دار اجتماعی این است که تدریجاً زمینه سازی می کند و افکار عموم را تدریجاً به مفاسد آنها آشنا می سازد و آنگاه که آمادگی برای پذیرفتن تحریم نهائی حاصل شد قانون را به صورت صریح اعلام می کند ، مخصوصاً در مواردی که آلودگی به گناه زیاد و وسیع باشد .

در تارخ دارد که عرب در زمان جاهلیِّیت آلودگی شدیدی به ربا خواری داشت و مخصوصاً محیط مکّه محیط رباخواران بود و سر چشمه ی بسیاری از بدبختیهای اجتماعی آنها نیز همین کار زشت و ظالمانه بود ، به همین دلیل قرآن برای ریشه کن ساختن رباخواری حکم تحریم را در چهار مرحله بیان کرده است :

1 )  « وَ مَا آتَیتُمْ مِنْ رِبَاً لِیَرْبُوَا فِی أمْوالِ النَّاسِ فَلاَ یَرْبُوا عِنْدِ اللهِ وَ مَا آتَیتُمْ مِنْ زَکوَةٍ تُرِیدُونَ وَجْهَ اللهِ فَأُلَئِکَ هُم الْمُضْعِفُونَ ( 1 ) »

     ترجمه : ‹‹ آنچه به عنوان ربا می پردازید تا در اموال مردم فزونی یابد ، نزد خدا فزونی نخواهد یافت ؛ و آنچه به عنوان زکات می پردازید و تنها رضای خدا را می طلبید ( مایه ی برکت است و ) کسانی که چنین می کنند دارای پاداش مضاعفند  ›› .

     که نخست در باره ی ربا به یک پند اخلاقی قناعت شده ، و به این طریق اعلام می کند که تنها از دیدگاه افراد کوته بین است که ثروت رباخواران از راه سود گرفتن افزایش می یابد ، امّا در پیشگاه خدا چیزی بر آنها افزوده نمی شود بلکه زکات و انفاق در راه خدا است که ثروتها را افزایش می دهد .

2 ) « وَ أخْذِهُم الرِّبَوا وَ قَدْ نُهُوا عَنْهُ وَ أکْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَ أَعْتَدْنَا لِلْکَافِرِینَ مِنْهُمْ عَذَاباً أَلِیماً ( 2 ) »

     ترجمه : ‹‹ و ( همچنین ) بخاطر ربا گرفتن ، در حالی که از آن نهی شده بودند ؛ و خوردن اموال مردم بباطل ؛ و برای کافران آنها ، عذاب دردناکی فراهم کرده ایم ›› .

     که در آیه ضمن انتقاد از عادت و رسوم غلط یهود به عادت زشت ربا خواری آنها اشاره کرده و می فرماید : « وَ أخْذِهُم الرِّبَوا وَ قَدْ نُهُوا عَنْهُ » ، یکی دیگر از عادات بد آنها این بود که ربا می خوردند با اینکه از آن نهی شده بودند .

3) «  یَا أیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاَ تَأْکُلُوا الرِّبوَا أضْعَافاً مَضَاعَفَةً وَ اتَّقُوا اللهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ ( 3 ) »

     ترجمه : ‹‹ ای کسانی که ایمان آورده اید ! ربا را چند برابر نخورید و از مخالفت فرمان خدا بپرهیزید تا رستگار شوید ›› .

     در ای آیه حکم صریح ربا ذکر شده ، و امّا به یک نوع از انواع ربا که نوع شدید و فاحش آن است اشاره شده است . ( سرمایه به شکل تصاعدی در مسیر ربا سیر کند ، یعنی سود در مرحله ی نخستین با اصل سرمایه ضمیمه شود و مجموعاً مورد ربا قرار گیرند ، و به همین ترتیب در هر مرحله ، سود به اضافه ی سرمایه ، سرمایه ی جدیدی را تشکیل دهد . و به این ترتیب در مدّت کمی از راه تراکم سود مجموع بدهی بدهکار به چندین برابر اصل بدهی افزایش یابد و به کلّی از زندگی ساقط گردد )

4 ) و بالاخره در پنج آیه از سوره بقره هر گونه ربا خواری به شدّت ممنوع اعلام شده و در حکم جنگ با خدا ذکر گردیده است :

     الف : « ألَّذِینَ یَأْکُلُونَ الرِّبَوا لاَ یَقُومَونَ إلاَّ کَمَا یَقُومُ الَّذِی یَتَخَبَّطُهُ الشَّیطَانُ مِن الْمَسِّ ذَلِکَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إنَّمَا الْبَیعُ مِثْلُ الرِّبَوا وَ أحَلَّ اللهُ الْبَیْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبَوا فَمَنْ جآئَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَی فَلَهُ مَا سَلَفَ وَ أمْرُهُ إلَی اللهِ وَ مَنْ عَادَ فَأُلَئِکَ أصْحَابُ النَّارِ فِیهَا خَلِدُونَ ( 4 ) »

     ترجمه : ‹‹ کسانی که ربا می خورند ، ( در قیامت ) بر نمی خیزند مگر مانند کسی که بر اثر تماس شیطان ، دیوانه شده ( و نمی توانند تعادل خود را حفظ کنند ) این به خاطر آن است که گفتند : داد و سدد هم مانند رب است ، در حالی که خدا بیع را حلال کرده و ربا را حرام ؛ و اگر کسی اندرز الهی به او برسد و ( از رباخواری ) خودداری کند ، سود هائی که در سابق به دست آورده مال اوست ، و کار او به خدا واگذار می شود ، امّا کسانی که باز گردند اهل آتشند ، و همیشه در آن می مانند ›› .

     ب : « یَمْحَقُ اللهُ الرِّبَوا وَ یُرْبِی الصَّدَقَاتِ وَ اللهُ لاَ یُحِبُّ کُلَّ کَفَّارٍ أَثِیمٍ ( 5 ) »

     ترجمه : ‹‹ خداوند ربا را نابود می کند و صدقات را افزایش می دهد ! و خداوند هیچ انسان ناسپاس گناهکاری را دوست نمی دارد ›› .

       ج : « یَا أیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُو اللهَ وَ ذَرُوا مَا بَقِیَ مَنْ الرِّبَوآ إنْ کُنْتُمْ مُؤمِنینَ ( 6 ) »

     ترجمه : ‹‹ ای کسانی که ایمان آورده اید ! از ( مخالفت فرمان ) خدا بپرهیزید ، و آنچه از ( مطالبات ) ربا باقی مانده ، رها کنید ؛ اگر ایمان دارید ›› .

     د : « فَإنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مَن اللهِ وَ رَسُولِهِ وَ إنْ تُبْتُمْ فَلَکُمْ رَءُوسُ أمْوَالِکُمْ لاَ تَظْلِمُونَ وَ لاَ تُظْلَمُونَ ( 7 ) »

     ترجمه : ‹‹ اگر ( چنین ) نمی کنید بدانید خدا و رسولش با شما پیکار خواهند کرد ، و اگر توبه کنید سرمایه های شما از آن شماست [ اصل سرمایه ، بدون سود ] نه ستم می کنید و نه بر شما ستم وارد می شود ›› .         

 

 

 

  1.             سوره ی روم 30 آیه ی 39
  2.             سوره ی نساء 4 آیه ی 161
  3.             سوره ی آل عمران 3 آیه ی 130
  4.             سوره ی بقره 2 آیه ی 275
  5.             سوره ی بقره 2 آیه ی 276
  6.             سوره ی بقره 2 آیه ی 278
  7.             سوره ی بقره 2 آیه ی 279